COVID-19 (reukverlies na corona)
Wat kan corona doen met je reuk en smaak?
Een verandering van het reuk- en/of smaakvermogen is een bekend symptoom van COVID-19. Ongeveer twee derde van de mensen die corona doormaken, krijgt hiermee te maken. Dit kan tijdelijk zijn, maar ook langdurig aanhouden. De klachten komen voor bij mensen met milde symptomen en bij mensen die in het ziekenhuis zijn opgenomen.
Omdat reuk- en smaakveranderingen bij een deel van de mensen lang blijven bestaan, worden ze ook gerekend tot de klachten van Long COVID.
Welke klachten kunnen voorkomen?
Na een COVID-19-infectie kunnen verschillende veranderingen optreden. Soms gaat het om één klacht, maar vaak lopen klachten door elkaar heen. Veelvoorkomende klachten zijn:
- Verlies van het reukvermogen (anosmie)
- Geurvervormingen (parosmie) – geuren ruiken anders, vaak onaangenaam
- Geurhallucinaties (fantosmie) – geuren ruiken die er niet zijn
- Smaakverlies (ageusie) – het niet meer proeven van basissmaken
- Smaakvervormingen (parageusie) – smaken worden anders of vies waargenomen
Bij veel mensen verloopt herstel in fases. Iemand ruikt eerst niets of weinig en krijgt later te maken met geurvervormingen of geurhallucinaties. Dat kan passen bij herstel van het reuksysteem, maar het kan ook heel belastend zijn. Eten kan ineens vies ruiken of smaken en vertrouwde geuren kunnen bijna niet meer te herkennen zijn.
Bekijk ook de animatievideo: Hoe werkt reuk?
Hoe ontstaat reukverlies na corona?
Onderzoekers gaan ervan uit dat reukverlies na corona waarschijnlijk ontstaat door schade aan cellen rondom de reukreceptoren. Die reukreceptoren zitten bovenin de neus, in het reukepitheel. Ze vangen geurprikkels op en geven die informatie door aan de hersenen.
Hoe dit precies werkt, wordt nog steeds onderzocht. Mogelijk speelt schade aan steunweefselcellen rond de reukreceptoren een rol. Ook wordt gekeken naar ontsteking en schade rond de reukzenuw of het gebied waar geurprikkels verder worden verwerkt.
COVID-19 is niet het enige virus dat reukverlies kan veroorzaken. Ook na griep, verkoudheid of andere luchtweginfecties kunnen mensen tijdelijk of langdurig minder goed ruiken.
En hoe zit het met smaakverlies?
Veel mensen zeggen na corona: “Ik proef niets meer.” Toch gaat het vaak niet om echt smaakverlies, maar om reukverlies. Dat komt doordat een groot deel van wat we als smaak ervaren via de neus binnenkomt.
De tong proeft vooral de basissmaken: zoet, zout, zuur, bitter en umami. Kun je die smaken nog waarnemen, maar smaakt eten toch vlak, anders of minder rijk? Dan ligt het probleem meestal bij de reuk.
Echt smaakverlies komt ook voor, maar minder vaak dan reukverlies. Hoe smaakverlies na corona precies ontstaat, is nog niet volledig duidelijk.
De gevolgen in het dagelijks leven
Reuk- en smaakverlies na corona kan veel invloed hebben op het dagelijks leven. Voor de buitenwereld lijkt het soms een kleine klacht, maar voor mensen die ermee leven kan het een serieuze beperking zijn.
Eten, drinken en gewicht
Als je minder ruikt of proeft, kan eten veel minder plezier geven. Sommige mensen verliezen hun eetlust, vallen af of krijgen moeite om genoeg en gevarieerd te eten. Anderen gaan juist anders eten, bijvoorbeeld meer zoet, zout of sterk gekruid, omdat gewone smaken minder binnenkomen.
Ook parosmie kan eten ingewikkeld maken. Koffie, vlees, ui, knoflook, chocolade of gebakken producten kunnen ineens vies, chemisch of rottend ruiken. Daardoor kan het lastig worden om voldoende te eten of samen met anderen aan tafel te zitten.
Maak je je zorgen over je gewicht, voeding of gezondheid? Neem dan contact op met je huisarts. Die kan meedenken of verwijzen naar een diëtist of andere zorgverlener.
Veiligheid
Niet goed kunnen ruiken kan onveilig voelen. Je ruikt bijvoorbeeld geen rook, gas, bedorven eten of aangebrande pannen. Dat vraagt om extra aandacht in huis.
Denk aan rookmelders, goed controleren van houdbaarheidsdata, eten op de juiste manier bewaren en waar nodig hulp vragen aan huisgenoten of naasten.
Emotie, herinnering en gemis
Geur is sterk verbonden met herinneringen en emoties. De geur van je kind, je partner, je huis, de zee, een seizoen of een bepaald gerecht kan veel betekenen. Als die geuren wegvallen of vervormd binnenkomen, kan dat voelen als verlies.
Dat is niet overdreven. Je mist een zintuig. En dat merk je niet één keer, maar op allerlei momenten in het dagelijks leven.
Sociale impact
Reukverlies kan ook onzeker maken. Ruik ik zelf nog fris? Is mijn kleding schoon? Ruikt mijn huis goed? Heb ik deodorant gebruikt? Voor anderen zijn dit kleine, vanzelfsprekende dingen. Voor iemand met reukverlies kunnen ze spanning geven in sociale situaties.
Omdat een reukstoornis meestal onzichtbaar is, voelen mensen zich soms niet begrepen. Dat kan eenzaam maken, zeker als klachten lang aanhouden.
Hoe lang duurt herstel?
Dat verschilt per persoon. Veel mensen herstellen binnen dagen, weken of maanden. Bij een kleinere groep blijven de klachten langer aanwezig. Het herstel kan bovendien grillig verlopen: soms gaat het vooruit, soms lijkt het stil te staan en soms worden geuren tijdelijk juist vervormd of onaangenaam.
Als je klachten lang aanhouden, kan dat frustrerend en onzeker zijn. Het is dan belangrijk om goede informatie te zoeken en, als dat nodig is, contact op te nemen met je huisarts of KNO-arts.
Wat kun je zelf doen?
Reuktraining na COVID-19
Reuktraining wordt vaak geadviseerd bij reukverlies na corona. Daarbij ruik je langere tijd bewust en regelmatig aan een vaste set geuren. Vaak wordt geadviseerd om dit twee keer per dag te doen, gedurende meerdere maanden.
Reuktraining is geen snelle oplossing en werkt niet bij iedereen hetzelfde. Het vraagt geduld en discipline, maar kan voor sommige mensen helpen om het reuksysteem te blijven prikkelen.
Bekijk ook de video: Wat is reuktraining?
Smellow: hulp bij reuktraining
Om reuktraining makkelijker vol te houden, heeft Reuksmaakstoornis.nl de app Smellow ontwikkeld. De app helpt je om structuur aan te brengen in je training, herinneringen in te stellen en je ervaringen vast te leggen.
Smellow is geen medisch hulpmiddel en geen behandeling op zichzelf. Het is een praktische ondersteuning voor mensen die reuktraining doen.
Download Smellow in de App Store of Google Play.
Eten aanpassen
Bij reuk- en smaakverlies kan het helpen om meer aandacht te geven aan structuur, temperatuur, kleur en mondgevoel. Denk aan krokant, romig, fris, koud, warm, pittig of zuur. Soms geven contrasten in textuur of temperatuur meer eetplezier, ook als geur minder goed binnenkomt.
Bij parosmie helpt het sommige mensen om tijdelijk bepaalde producten te vermijden of anders te bereiden. Wat werkt, verschilt sterk per persoon.
Wanneer neem je contact op met een arts?
Neem contact op met je huisarts als je klachten lang aanhouden, als je veel afvalt, als eten moeilijk wordt of als je somber wordt van je reuk- of smaakverlies. Ook bij twijfel over je klachten, voeding, supplementen of herstel is de huisarts een goed startpunt.
De huisarts kan je, als dat nodig is, doorverwijzen naar een KNO-arts. In Nederland zijn verschillende KNO-artsen en reukpoli’s met ervaring op het gebied van reukstoornissen.
Bekijk hier een overzicht van gespecialiseerde KNO-artsen en reukpoli’s.
Nieuwe ontwikkelingen, zoals PRP
Er is de laatste tijd meer aandacht voor nieuwe mogelijke behandelopties bij langdurig reukverlies, waaronder PRP. PRP staat voor platelet-rich plasma, oftewel bloedplaatjesrijk plasma. In Nederland past KNO-arts Dick Kooper in het Reinier de Graaf ziekenhuis in Delft deze behandeling toe bij een specifieke groep patiënten met reukverlies.
De eerste berichten zijn hoopgevend, maar PRP is niet voor iedereen geschikt en het effect is niet bij iedereen hetzelfde. Als patiëntenvereniging geven wij geen medisch advies. Wil je weten of een behandeling zoals PRP in jouw situatie zinvol kan zijn? Bespreek dit dan met je huisarts, KNO-arts of de betrokken specialist.
Lotgenotencontact
Als patiëntenvereniging weten we hoe belangrijk herkenning en contact zijn. Reuk- en smaakverlies kan veel met je doen, zeker als de omgeving niet goed begrijpt wat je meemaakt. Daarom brengen we mensen met een reuk- en/of smaakstoornis met elkaar in contact. Online, via onze groepen en kanalen, maar ook tijdens bijeenkomsten en activiteiten.
Heb je al langere tijd klachten of merk je dat je weinig herkenning vindt in je omgeving? Dan kan het waardevol zijn om lid te worden van Reuksmaakstoornis.nl.
