Kato Sluis is foodvlogger (Foodfaves), social media specialist en lid van onze vereniging. Ze heeft congenitale anosmie, oftewel aangeboren anosmie, en deelt haar ervaringen en inzichten als anosmist. Voor Reuksmaakstoornis.nl schrijft ze elke twee maanden een column. Veel leesplezier!

Ik volgde vier jaar lang een bachelor waarin ik iedere dag bezig was met eten. Die opleiding heette Food Innovation en draaide om het ontwikkelen van nieuwe voedselconcepten. Mijn dagen zaten vol proeven, proberen en ontwikkelen. De ene dag werkte ik aan een nieuw gerecht voor een attractie van de Efteling, de volgende dag onderzocht ik hoe je reststromen van mangosalade van Albert Heijn opnieuw kon gebruiken.

Niet meteen de meest voor de hand liggende opleiding voor iemand die niet kan ruiken. Toch bleek die studie heel waardevol voor mij. Tijdens mijn bachelor leerde ik namelijk iets wat veel verschil maakte: het verschil tussen smaak en eetbeleving.

Smaak gaat over wat je waarneemt tijdens het eten. Zoals ik in mijn vorige column al schreef, blijft dat voor mij een lastig begrip. Voor het gemak ga ik ervan uit dat smaak bestaat uit geur, mondgevoel en de vijf basissmaken. Als je niet kunt ruiken, bestaat smaak dus vooral uit mondgevoel en basissmaken.

Eetbeleving gaat verder dan dat. Het gaat ook over herinneringen, aandacht, gevoel, uiterlijk en context. Over de hele ervaring rondom eten dus, niet alleen over wat je proeft. Door daarmee te spelen, kun je eten veel interessanter maken. Zeker als je het idee van smaak niet volledig kunt ervaren.

Tijdens de laatste ledendag van Reuksmaakstoornis.nl hoorde ik van verschillende mensen dat eten voor hen minder interessant is geworden sinds hun reukverlies. Dat zette me aan het denken. Want zelf ervaar ik juist veel plezier in eten. Ondanks dat ik niet kan ruiken, is eten nooit saai geworden voor mij. Daarom leek het me leuk om vijf dingen te delen die voor mij verschil maken.

Textuur

Fans van mijn TikTok-serie Kato’s zoektocht naar de perfecte pastavorm weten het waarschijnlijk al: textuur doet veel voor je eetbeleving. Door met texturen te spelen, verander je het mondgevoel van je maaltijd. Denk aan het verschil tussen een stukje boterkoek en een beschuitje. Zelfs zonder geur ervaar je direct dat die twee totaal anders zijn. Niet door de smaak, maar door het mondgevoel. Het ene is droog en knapperig, het andere zacht en boterig.

Textuur zit overal: in romigheid, knapperigheid, smeuïgheid, hardheid of juist taaiheid. Een simpele stamppot kan al snel wat eentonig voelen. Maar voeg er frisse geitenkaas, zoute spekjes en gehakte amandelen aan toe, en ineens gebeurt er van alles in je mond. Tijdens de ledendag hoorde ik van verschillende mensen dat een stamppot met dit soort toppings ineens voelt als een klein feestje.

Mijn huidige hyperfixatie? Foreleitjes door sausjes mengen, zodat er onverwacht iets knapt tijdens het eten. Dat kleine contrast maakt een gerecht voor mij meteen veel interessanter.

Sensaties

Ook sensaties spelen een grote rol in hoe we eten ervaren. Denk aan een pepermuntje dat je mond fris laat aanvoelen. Of aan sichuanpeper die je mond laat tintelen. Dat soort reacties voegen letterlijk een extra sensatie toe aan eten. En het mooie is: ze hebben niets met ruiken te maken. Ze prikkelen de zenuwen in je mond.

Voor mijn afstudeeronderzoek onderzocht ik de eetbeleving van mensen met anosmie. Daarbij viel me op dat er nog verrassend weinig wordt gespeeld met dit soort sensaties, terwijl ze zoveel kunnen toevoegen. Daarom ontwikkelde ik vijf poeders die allemaal iets anders doen in je mond: gedroogde sichuanpeper, knettersuiker, citroenzuur, mentholpoeder en gerookt chilipoeder.

Citroenzuur laat je mond een beetje samentrekken. Menthol zorgt voor een fris gevoel. Knettersuiker spreekt waarschijnlijk voor zich. Door hiermee te experimenteren, kun je een extra dimensie toevoegen aan je eetbeleving, ook zonder geur. Blijkbaar werkte dat idee goed, want het concept won uiteindelijk de Foodmanship Award 2024 in de categorie Health.

Nostalgie

Eten draait niet alleen om wat er op je bord ligt. Soms draait het vooral om wat er in je hoofd gebeurt. Veel mensen vertellen dat bepaalde geuren hen direct terugbrengen naar hun jeugd. Zelf vond ik dat altijd een abstract idee, omdat ik het niet op die manier ervaar. Toch herken ik het gevoel wel.

Ik kan bijvoorbeeld heel blij worden van kapucijners met spekjes en rode kool. Niet omdat het culinair zo spannend is. Sterker nog: qua textuur en sensaties valt er weinig te beleven. Maar het doet me denken aan mijn oma. Zij paste vroeger op woensdag altijd op mij en maakte dit dan vaak. Als ik het nu eet, voelt het alsof ik even terug in de tijd ga. Ineens is een simpel bord eten veel meer dan alleen eten.

Die emotionele lading kan een maaltijd veel prettiger maken. Ik gebruik dat zelf ook. Soms maak ik mijn favoriete maaltijd van vroeger of het lievelingsgerecht van mijn moeder. Ook haal ik af en toe snoepjes of snacks die we vroeger vaak aten. Dan ben ik weer even terug bij toen.

Al werken herinneringen natuurlijk twee kanten op. Daarom kan ik geen dropveters meer eten. Toen ik dertien was, at ik in één keer een hele zak dropveters op en was ik daarna de rest van de dag ziek.

Omgeving

Tijdens de ledenbijeenkomst vertelde een vrouw mij dat de lekkerste maaltijd die ze ooit had gegeten een simpele pasta pesto in Italië was. Ze had de hele dag door een Italiaanse stad gelopen en overal kraampjes met verse pasta gezien. Aan het einde van de dag ging ze met haar vriendin eten in een klein restaurant aan het water en bestelde ze pasta pesto.

Ze wist niet zeker of het aan het eten lag of aan de prachtige plek waar ze was, maar voor haar was het het lekkerste wat ze ooit had gegeten. Helaas kunnen we niet voor iedere maaltijd even naar Italië vliegen. Maar we kunnen wel iets doen met onze omgeving. Met warm weer kun je bijvoorbeeld buiten eten. Of je dekt de tafel met mooi servies en wat kaarsjes. Door aandacht te besteden aan de plek waar je eet, kan een maaltijd meteen specialer voelen.

Zelf eet ik vaak met mijn huisgenoot op de bank terwijl we ons favoriete realityprogramma kijken. Dat ritueel waardeer ik enorm. Toch smaakt de maaltijd altijd beter wanneer we de tafel dekken en echt even de tijd nemen om samen te eten.

Het oog wil ook wat

Hoe je eten eruitziet, heeft ook veel invloed op je eetbeleving. De kleur van je eten kan je eetbeleving al beïnvloeden voordat je de eerste hap hebt genomen. Je hersenen koppelen kleuren namelijk aan smaakverwachtingen en eetlust. Maar natuurlijk speelt niet alleen kleur een rol. Ook portiegrootte, presentatie en textuur kunnen een maaltijd aantrekkelijker maken.

We kennen vast allemaal socialmediaposts waarin eten er zo lekker uitziet dat je er meteen trek van krijgt. Door iets meer aandacht te besteden aan de presentatie, voeg je dus ook iets toe aan je eetbeleving. Een restaurant dat dit naar mijn mening fantastisch doet, is Bij de Burgermeester, het eerste anosmieproof restaurant. Daar worden gerechten gepresenteerd als kleine kunstwerkjes. Nog voordat je een hap neemt, heb je al zin om te beginnen.

Meer dan alleen smaak

Toen ik aan Food Innovation begon, dacht ik dat een opleiding over eten vooral over smaak zou gaan. Uiteindelijk leerde ik juist dat eten veel groter is dan smaak alleen. Er zijn zoveel manieren om meer plezier uit eten te halen. Misschien zouden mensen met een reukstoornis nog meer kunnen experimenteren met eten. Niet focussen op wat er ontbreekt, maar op wat er wél te ervaren valt.

Hierboven staan mijn tips om eten leuker te maken wanneer je niet kunt ruiken. Maar ik weet zeker dat jullie ook waardevolle tips en ervaringen hebben. Ik ben benieuwd naar jullie verhalen, dus stuur me gerust een berichtje via @foodfaves.nl op Instagram of TikTok. Volgens mij begint een fijne eetbeleving bij experimenteren met alles wat wél mogelijk is.