COVID-19 (reukverlies na corona)
Wat doet het coronavirus met je reuk en smaak?
Een verandering van het reuk- en/of smaakvermogen is een bekend symptoom van COVID-19. Ongeveer twee derde van de mensen die corona doormaken, krijgt hiermee te maken. Dit kan tijdelijk zijn, maar ook langdurig aanhouden. De klachten komen voor bij mensen met milde symptomen én bij mensen die in het ziekenhuis zijn opgenomen.
Omdat reuk- en smaakveranderingen bij een deel van de mensen lang blijven bestaan, worden ze ook gerekend tot de klachten van Long COVID.
Welke veranderingen komen voor?
Na een COVID-19-infectie kunnen verschillende veranderingen optreden, vaak in combinatie met elkaar:
- Verlies van het reukvermogen (anosmie)
- Geurvervormingen (parosmie) – geuren ruiken anders, vaak onaangenaam
- Geurhallucinaties (fantosmie) – geuren ruiken die er niet zijn
- Smaakverlies (ageusie) – het niet meer proeven van basissmaken
- Smaakvervormingen (parageusie) – smaken worden anders of vies waargenomen
Bij veel mensen verloopt het herstel in fases: eerst is er geen reukwaarneming, later kunnen geurvervormingen of -hallucinaties ontstaan. Dat kan een teken zijn dat het reukvermogen zich (gedeeltelijk) herstelt.
Bekijk ook de animatievideo: Hoe werkt reuk?
Hoe ontstaat reukverlies na corona?
De veranderingen in het reukvermogen na COVID-19 worden waarschijnlijk veroorzaakt door beschadiging van steunweefselcellen rond de reukreceptoren. Deze receptoren bevinden zich bovenin de neus, in het reukepitheel, en staan in verbinding met de bulbus olfactorius, die geurprikkels naar de hersenen doorstuurt.
Het is ook mogelijk dat de schade zich rondom de bulbus olfactorius voordoet. Onderzoekers en artsen doen hier nog steeds onderzoek naar. COVID-19 is overigens niet het eerste virus dat schade aan het reukorgaan veroorzaakt; ook bij griep en verkoudheid kan tijdelijk reukverlies optreden.
En hoe zit het met smaakverlies?
Smaakverlies komt minder vaak voor dan reukverlies. Kun je de basissmaken zoet, zout, zuur, bitter en umami nog waarnemen? Dan is er meestal sprake van reukverlies en niet van echt smaakverlies.
Echt smaakverlies lijkt te ontstaan doordat het virus aanwezig is in het speeksel en de smaakoverdracht verstoort. Hoe dit precies werkt, is nog niet volledig duidelijk.
Gevolgen van reuk- en smaakverlies
Veranderingen in eten en gewicht
Reuk- en smaakverlies kan leiden tot een verminderde eetlust of juist tot ongezond eetgedrag. Eten smaakt anders of niet meer, waardoor sommige mensen minder gaan eten en anderen juist kiezen voor suikerrijke of eenzijdige voeding. Dit kan leiden tot gewichtsverlies, gewichtstoename of zelfs ondervoeding.
Overleg met je huisarts of het nodig is om supplementen te gebruiken of een voedingsdeskundige in te schakelen.
Sombere gevoelens en sociale impact
Het verlies van reuk en smaak kan ook mentaal zwaar zijn. Somberheid en gevoelens van verlies komen regelmatig voor en kunnen soms leiden tot depressieve klachten. Praat hierover met je omgeving, huisarts of lotgenoten.
Reuk speelt bovendien een belangrijke rol in sociale communicatie. Je ruikt jezelf niet meer, mist geuren van dierbaren en ruikt gevaarlijke situaties in huis niet. Dat heeft vaak een grotere impact dan mensen van buitenaf beseffen.
Langdurig reukverlies
De meeste mensen herstellen binnen dagen, weken of maanden. Bij een kleinere groep (ongeveer 5 tot 20%) houden de klachten langer aan. Of volledig herstel in die gevallen mogelijk is, weten we nog niet zeker. Daarvoor is meer langlopend onderzoek nodig.
Wat kun je zelf doen?
Reuktraining na COVID-19
Om herstel te ondersteunen, adviseren KNO-artsen en wetenschappers reuktraining. Hierbij ruik je twee keer per dag bewust aan verschillende geuren. Dit kun je eenvoudig thuis doen.
Bekijk ook de video: Wat is reuktraining?
Lotgenotencontact
Als patiëntenvereniging weten we hoe belangrijk herkenning en contact zijn. Daarom beheren we een Facebookgroep speciaal voor mensen met reuk- en smaakverlies na COVID-19. Iedereen met deze klachten kan deelnemen en ervaringen delen met anderen.
Heb je al langere tijd klachten en weinig herstel? Dan kan het waardevol zijn om lid te worden van onze vereniging.
Huisarts en KNO-arts
Heb je vragen over je klachten, voeding, supplementen of je mentale welzijn? Neem dan contact op met je huisarts. Deze kan je, indien nodig, doorverwijzen naar een KNO-arts. In Nederland zijn verschillende KNO-artsen gespecialiseerd in reukstoornissen. Bekijk hier een overzicht.
Meer informatie
- Bekijk de patient journey Reuk- en smaakverlies: wat nu?
- Lees meer over reuk- en smaakstoornissen
- Ervaringsverhalen in het magzine Achter glas: ‘Leven zonder geur en smaak‘
- Blogs van Susanne de Bruin (‘redacteur zonder geur’)
- Voor langdurige klachten: PostCovidNL
- Bekijk de video’s van Reuksmaakstoornis.nl op YouTube
Veelgestelde vragen
Moet ik mij laten testen als ik last heb van reuk- en smaakverlies?
Ja, laat je altijd testen. Reuk- en smaakverlies zijn officiële symptomen van corona, en staan dus bij het RIVM op de lijst met klachten waarvoor je je kunt laten testen. Neem contact op met de GGD bij jou in de buurt om een afspraak te maken.
Update 2023: Momenteel hoef je je niet meer bij de GGD te laten testen. Als je vermoedt dat je corona hebt kun je nog wel een zelftest doen.
Als ik reuk- en smaakverlies heb, moet ik dan in quarantaine?
Ben ik nog steeds besmettelijk, als na de quarantaineperiode mijn reuk en smaak nog niet terug zijn?
Moet ik naar de dokter?
Wat kan ik zelf doen om het herstel van mijn reukzin te bevorderen?
Hoeveel mensen zijn er besmet en hoeveel daarvan hebben ook verlies van reukvermogen?
Waarom ruik ik niets of ruiken veel dingen anders of vies?
Reukverlies bij corona ontstaat bij de meeste patiënten waarschijnlijk door een zwelling van de bulbus of een beschadiging van het reukepitheel[2]. Dit epitheel ligt bovenin de neus. Hierdoor kunnen de signalen die geurmoleculen normaal gesproken opwekken niet of minder goed doorgegeven worden aan de hersenen. De signalen worden niet omgezet in het bewust ruiken van een geur. Het reukepitheel moet eerst herstellen voor geuren weer (goed) waargenomen kunnen worden. Recent onderzoek toont aan dat de steuncellen van de reukreceptoren door het coronavirus worden aangevallen.
Anosmie
- Anosmie is de naam voor het totale verlies van je reukvermogen.
- Het is mogelijk om volledig te herstellen van anosmie, al is dit niet bij iedereen het geval. Overleg met je arts wat de mogelijkheden zijn voor een behandeling
- Je kunt zelf altijd beginnen met een reuktraining.
- Er zijn verschillende vormen van anosmie, een reukstoornis is niet voor iedereen hetzelfde. Lees hier meer over de verschillende vormen
Parosmie
- Parosmie is een vorm van anosmie waarbij er nog wel geuren worden waargenomen, maar deze op een andere manier worden geregistreerd. Je neemt de geuren dus anders waar: bekende geuren ruiken ineens heel vies, of juist heel lekker.
- Parosmie zien we soms bij patiënten die daarvoor helemaal niks meer konden ruiken. Het kan dus een teken zijn dat je aan het herstellen bent.
Heb ik een MRI-scan nodig?
Bij kortdurend reukverlies is het niet nodig om direct een MRI-scan te laten maken. Mocht het reukverlies langer duren dan kan het wel nuttig zijn, om te onderzoeken of er schade is ontstaan. Een scan kan pas goed beoordeeld worden als het verhaal achter te patiënt bekend is, dus als de context duidelijk is. Er zal dus altijd eerst vooronderzoek gedaan moeten worden voordat het zin heeft om een MRI-scan te laten maken. Overleg met je arts of het in jouw geval nuttig kan zijn om een MRI-scan te laten maken.
Ga ik herstellen?
We kunnen geen 100% garantie geven dat iedereen zal herstellen, maar je maakt een goede kans. Dit blijkt uit de cijfers die er tot nu toe in Engeland[3] te zien zijn.
Vier weken na de besmetting en het reukverlies:
- 50% van de mensen is volledig hersteld
- 40% van de mensen merkt verbetering
- Slechts 10% van de mensen ziet geen verbetering
Acht weken na de besmetting en het reukverlies:
- 76% van de mensen is volledig hersteld
- 20% van de mensen merkt verbetering/is deels hersteld
- 4% van de mensen ziet geen verbetering
Bij reukstoornissen veroorzaakt door andere virussen zoals een griep of verkoudheidsvirus zien we na maanden en zelfs jaren nog steeds verbetering. Als jij dus niet binnen deze cijfers valt is er dus nog steeds kans op herstel.
Hoe kan ik in contact komen met lotgenoten?
Reuksmaakstoornis.nl is onze patiëntenvereniging voor iedereen die te kampen heeft of heeft gehad met een reuk- of smaakstoornis. De vereniging bestaat 20 jaar en heeft als belangrijkste missie het faciliteren van lotgenotencontact en informatievoorziening. Voor leden is er een besloten Facebookpagina waar je met anderen in contact kunt komen. Speciaal voor mensen met reukverlies na COVID-19 is er een aparte Facebookgroep opgericht, hiervoor hoef je geen lid te zijn van de vereniging.
Doet de vaccinatie tegen corona iets met mijn reukvermogen?
Het lijkt onwaarschijnlijk dat het vaccin het herstel van de reuk beïnvloedt. Het vaccin heeft vooral als doel om het lichaam antistoffen te laten aanmaken. Er zijn geen aanwijzingen dat een vaccinatie ervoor zorgt dat je reuk verslechtert of verbetert. Hierover is nog te weinig bekend.
Bij veel mensen die corona hebben gehad is de reuk aan het herstellen van een fikse schade en daarom kwetsbaar. Een tweede besmetting (als men nog niet gevaccineerd is of juist daar over twijfelt) kan echt nog veel meer schade aanbrengen en dus is vaccinatie een wijze keuze. Neem bij twijfel contact op met je huisarts.
